ఏ రోజైనా చేయవచ్చు — పౌర్ణమి, ఏకాదశి, సంక్రాంతి రోజులు విశేషం; సాయంకాలం ఆచరించడం సంప్రదాయం. తిథి–నక్షత్రాల కోసం తెలుగు పంచాంగం చూడండి.
ఆచమనం (ఓం కేశవాయ స్వాహా । ఓం నారాయణాయ స్వాహా । ఓం మాధవాయ స్వాహా ।) చేసి, దీపారాధన చేసి —
ముందుగా పసుపు గణపతికి సంక్షిప్త పూజ (గంధం, అక్షింతలు, పుష్పం, నైవేద్యం) చేయాలి — పూర్తి విధానం కావాలంటే గణపతి పూజ చూడండి.
తరువాత కలశారాధన — కలశస్య ముఖే విష్ణుః… / గంగే చ యమునే చైవ… శ్లోకాలతో.
ఓం శ్రీ సత్యనారాయణాయ నమః — ధ్యాయామి ।
ప్రతి ఉపచారానికి "ఓం శ్రీ సత్యనారాయణాయ నమః" అని చెప్పాలి.
పుష్పపూజ వద్ద "ఓం శ్రీ సత్యనారాయణాయ నమః", "ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ" నామాలతో అక్షింతలు–పూలు సమర్పిస్తూ పూజించాలి. మీ ఇంటి సంప్రదాయపు అష్టోత్తర పుస్తకం ఉంటే ఇక్కడ చదవాలి.
కథ వినడం వ్రతంలో ప్రధాన భాగం. ప్రతి అధ్యాయం చివర "శ్రీ సత్యనారాయణ స్వామికీ జై" అని చెప్పి అక్షింతలు–పూలు సమర్పించాలి. ఇది సారాంశం — పూర్తి పాఠం మీ వ్రత పుస్తకంలో చదవవచ్చు.
నైమిశారణ్యంలో శౌనకాది మహర్షులు సూత మహామునిని "కలియుగంలో మానవులు సులభంగా చేసి సకల ఫలాలు పొందగల వ్రతమేది?" అని అడిగారు. సూతుడు — పూర్వం నారద మహర్షి భూలోక ప్రజల కష్టాలు చూసి శ్రీమన్నారాయణుని ప్రార్థించగా, స్వామి "సత్యనారాయణ వ్రతం" ఉపదేశించాడని చెప్పాడు. భక్తి శ్రద్ధలతో బంధుమిత్రులతో కలసి సాయంకాలం ఈ వ్రతం చేసి, కథ విని, ప్రసాదం స్వీకరిస్తే కోరిన కోరికలు తీరి ఇహపర సౌఖ్యాలు కలుగుతాయని స్వామి వచనం.
కాశీ నగరంలో ఒక పేద బ్రాహ్మణుడు భిక్షాటనతో జీవించేవాడు. వృద్ధ బ్రాహ్మణ రూపంలో వచ్చిన స్వామి అతనికి ఈ వ్రతాన్ని ఉపదేశించాడు. వ్రతం చేసిన బ్రాహ్మణుడు సిరిసంపదలతో తులతూగాడు. అతని వ్రతం చూసిన ఒక కట్టెలు అమ్ముకునేవాడు కూడా తాను కట్టెలు అమ్మిన సొమ్ముతో వ్రతం చేసి ధనధాన్య సమృద్ధితో, పుత్రపౌత్రాదులతో సుఖించి, అంత్యమున సద్గతి పొందాడు.
ఉల్కాముఖుడనే రాజు భద్రశీల నదీతీరంలో ఈ వ్రతం చేస్తుండగా సాధువు అనే వైశ్య వర్తకుడు చూసి, సంతానం కలిగితే వ్రతం చేస్తానని మొక్కుకున్నాడు. కుమార్తె కలావతి జన్మించినా వ్రతం వాయిదా వేస్తూ వచ్చాడు. కలావతి వివాహానంతరం అల్లునితో కలసి వ్యాపారానికి రత్నసారపురం వెళ్లగా, అక్కడ దొంగతనం నిందతో చంద్రకేతు మహారాజు వారిని చెరసాలలో వేయించాడు. ఇంట లీలావతి, కలావతి దుర్భర దారిద్ర్యం అనుభవించారు. ఒకనాడు కలావతి ఒక ఇంట సత్యనారాయణ వ్రతం చూసి వచ్చి తల్లికి చెప్పగా, లీలావతి వ్రతం ఆచరించి, మొక్కుకుంది. స్వామి అనుగ్రహంతో రాజుకు స్వప్నదర్శనమై వర్తకులను విడిపించి, ధనమిచ్చి సాగనంపాడు.
తిరుగు ప్రయాణంలో దండి (సన్యాసి) రూపంలో స్వామి "నీ పడవలో ఏమున్నది?" అని అడుగగా, సాధువు "ఆకులూ అలములే" అని అబద్ధమాడాడు. పడవలోని ధనమంతా ఆకులు–అలములుగా మారిపోయింది. పశ్చాత్తాపంతో దండి పాదాలపై పడి క్షమాపణ వేడగా స్వామి కరుణించాడు. ఊరు చేరాక, పూజలో ఉన్న లీలావతి కుమార్తెను ప్రసాదం తీసుకుని రమ్మని చెప్పగా, కలావతి ప్రసాదం విడిచిపెట్టి భర్తను చూడ పరుగెత్తింది — భర్తతో సహా పడవ మునిగిపోయింది. తిరిగి వచ్చి ప్రసాదం స్వీకరించగానే పడవ పైకి తేలింది; అందరూ క్షేమంగా చేరి వైభవంగా వ్రతం ఆచరించారు.
తుంగధ్వజుడనే రాజు వేటకు వెళ్లి, గొల్లలు చెట్టు కింద చేస్తున్న సత్యనారాయణ వ్రత ప్రసాదాన్ని గర్వంతో నిరాకరించాడు. ఫలితంగా రాజ్యం, సంపద, నూరుగురు కుమారులు — అన్నీ కోల్పోయాడు. తప్పు తెలుసుకుని గొల్లల వద్దకే వెళ్లి భక్తితో వ్రతం చేసి ప్రసాదం స్వీకరించగా అన్నీ తిరిగి పొంది సుఖించాడు.
కథ విన్నవారందరూ తీర్థ ప్రసాదాలు తప్పక స్వీకరించాలి (కథలోని కలావతి వృత్తాంతం ఇందుకే). సపాద కొలత రవ్వ ప్రసాదం, పంచామృతం, అరటిపండ్లు పంచాలి. ముత్తయిదువులకు తాంబూలం ఇచ్చి, పెద్దల ఆశీర్వాదం తీసుకోవాలి ॥ శుభం భూయాత్ ॥